Afvallen lukt niet altijd zo makkelijk als gehoopt. Dat kan veel oorzaken hebben: van ongezonde eetgewoontes en te weinig beweging tot slecht slapen, een verhoogde stress en het gebruik van sommigen medicatie. Maar er is nóg een factor en deze is minder goed zichtbaar, namelijk hoe goed je lichaam reageert op insuline.
Insuline is een hormoon dat helpt om glucose uit je bloed naar je cellen te brengen. Als je lichaam daar minder goed op reageert, spreken we van insulineresistentie. Dat kan jarenlang aanwezig zijn zonder dat je daar direct iets van merkt.
Wat is insulineresistentie?
Na een maaltijd stijgt je bloedsuiker. Je alvleesklier maakt dan insuline aan, zodat glucose uit je bloed kan worden opgenomen door onder andere je spieren en lever. Bij insulineresistentie reageren die cellen minder goed op insuline. Je alvleesklier moet daardoor steeds meer insuline produceren om je bloedsuiker binnen normale grenzen te houden.
In het begin kan je nuchtere bloedsuiker daardoor nog gewoon normaal zijn. Toch is je lichaam dan al harder aan het werk. Insulineresistentie hangt samen met een grotere kans op onder andere diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.
Wat heeft dit met afvallen te maken?
Insulineresistentie betekent niet automatisch dat je niet kunt afvallen en een moeizaam gewichtsverlies bewijst ook niet dat je insulineresistent bent. Wel komen obesitas, buikvet, hoge triglyceriden, hoge bloedsuiker en insulineresistentie vaak samen. Daarom kan het nuttig zijn om niet alleen naar je weegschaal te kijken wanneer je metabole gezondheid wilt beoordelen. Je gewicht vertelt namelijk maar een deel van het verhaal.
Twee bloedwaarden geven extra informatie
Een eenvoudige manier om meer inzicht te krijgen, is kijken naar je nuchtere glucose en triglyceriden. Glucose is de hoeveelheid suiker in je bloed. Triglyceriden zijn vetten die in het bloed circuleren. Met deze twee waarden kan de zogenaamde TyG-index worden berekend.
Die index wordt in onderzoek gebruikt als een praktische aanwijzing voor insulineresistentie. Een meta-analyse van 13 onderzoeken met in totaal 49.325 volwassenen liet zien dat de TyG-index duidelijk hoger was bij mensen met het metabool syndroom. In deze onderzoeken herkende de index ongeveer 8 van de 10 mensen met het metabool syndroom en gaf hij bij ongeveer 8 van de 10 mensen zonder metabool syndroom terecht aan dat er geen probleem was.
Wat is het metabool syndroom?
Het metabool syndroom is geen afzonderlijke ziekte, maar een combinatie van risicofactoren die vaak samen voorkomen. Denk aan een grotere buikomvang, verhoogde bloeddruk, verhoogde bloedsuiker, hoge triglyceriden en een ongunstige cholesterolwaarde. De TyG-index is dus niet hetzelfde als het metabool syndroom en ook geen definitieve diagnose van insulineresistentie. Het is vooral een extra signaal waarmee een arts of andere zorgprofessional naar het grotere plaatje kan kijken. Een grote review uit 2024, waarin 29 meta-analyses werden samengevat, vond bovendien dat een hogere TyG-index samenhing met verschillende ongunstige gezondheidsuitkomsten, waaronder hart- en vaatziekten.
Wanneer is het verstandig om verder te kijken?
Blijft afvallen ondanks langdurige aanpassingen moeilijk, dan betekent dat niet automatisch dat er iets medisch aan de hand is. Maar als er daarnaast bijvoorbeeld sprake is van veel buikvet, hoge bloeddruk, verhoogde cholesterol- of triglyceridenwaarden of diabetes in je familie, kan het zinvol zijn om je metabole gezondheid eens breder te bespreken met je huisarts.
Nuchtere glucose en triglyceriden worden met een gewone bloedtest gemeten. De uitkomsten moeten vervolgens altijd in combinatie met andere waarden en persoonlijke omstandigheden worden beoordeeld.
Wat kun je zelf doen?
Je kunt je glucose- en triglyceridenwaarden verbeteren door regelmatig te bewegen, vezelrijk te eten, minder suiker en alcohol te gebruiken en te werken aan een gezond gewicht. Ook bij insulineresistentie of een te hoog triglyceriden draait het dus niet om één wondermiddel, maar om het totaalplaatje.
Conclusie
Als afvallen moeizaam gaat, kijk dan niet alleen naar het getal op de weegschaal. Gewicht is belangrijk, maar je metabole gezondheid vertelt meer. Waarden zoals nuchtere glucose en triglyceriden kunnen extra informatie geven over hoe je lichaam met suikers en vetten omgaat. Zie ze niet als een zelftest of diagnose, maar als mogelijke aanleiding om samen met een professional verder te kijken.
