Voedingsadviezen veranderen regelmatig. Denk aan minder vlees eten, vaker plantaardig kiezen of alcohol zoveel mogelijk beperken. Zulke adviezen zijn bedoeld om mensen te helpen gezonder te leven, maar kunnen toch weerstand oproepen. Dat heeft niet alleen met de inhoud te maken, maar ook met de manier waarop we als mens reageren wanneer we het gevoel krijgen dat onze keuzevrijheid wordt beperkt.
Wat is psychologische weerstand?
Binnen de psychologie bestaat hiervoor een term: psychologische reactance. Dit betekent dat we weerstand kunnen voelen wanneer iemand ons vertelt wat we wel of niet zouden moeten doen.
Een boodschap als “je moet minder vlees eten” of “je kunt beter helemaal geen alcohol drinken” kan daardoor anders binnenkomen dan bedoeld. Het kan voelen alsof iemand zich bemoeit met een persoonlijke keuze. Die reactie kan zich uiten in irritatie, maar ook in gedachten als: “Ik bepaal zelf wel wat ik eet” of “Vroeger deden we dit toch ook gewoon?”
Een recente meta-analyse van 33 onderzoeken laat zien dat sterk dwingende taal meer boosheid, negatieve gedachten en psychologische weerstand oproept dan taal waarbij mensen meer keuzevrijheid ervaren. Die weerstand hing vervolgens samen met een kleinere kans dat mensen zich door de boodschap lieten overtuigen.
Waarom juist bij eten en drinken?
Voeding is meer dan alleen brandstof. Wat we eten en drinken is vaak verbonden aan gewoontes, gezelligheid en tradities. Een stukje vlees bij het avondeten, een biertje op vrijdag of wijn tijdens een etentje kan jarenlang heel normaal zijn geweest. Wanneer een voedingsadvies daar ineens vraagtekens bij zet, voelt dat soms alsof niet alleen het voedingsmiddel wordt bekritiseerd, maar ook een vertrouwde gewoonte.
Bovendien gaat het bij voedingsadvies vaak om gedrag dat iedere dag terugkomt. Juist bij herhaald gedrag kan de manier waarop een boodschap wordt gebracht belangrijk zijn. De meta-analyse laat zien dat de mate van weerstand mede verschilt afhankelijk van het soort gedrag waarover wordt gecommuniceerd.
‘Minder’ klinkt al snel als ‘nooit meer’
Daar ontstaat nog een ander probleem. Een advies om minder van iets te gebruiken, kan in ons hoofd al snel veranderen in: “Dat mag dus niet meer.” Maar dat is meestal niet wat een voedingsadvies betekent. Meer plantaardig eten betekent bijvoorbeeld niet automatisch dat je nooit meer vlees mag eten. En een advies om alcohol te beperken gaat over het verkleinen van gezondheidsrisico’s, niet over het afpakken van iemands keuze.
De manier waarop zo'n boodschap wordt gebracht kan daarom veel verschil maken. Minder dwingende taal laat meer ruimte voor eigen keuzes en roept gemiddeld minder weerstand op.
Waarom veranderen adviezen eigenlijk?
Ook dit kan weerstand oproepen. Mensen horen bijvoorbeeld: “Eerst mocht het wel en nu ineens niet meer.” Toch betekent een veranderend advies niet automatisch dat eerdere kennis waardeloos was. Wetenschap ontwikkelt zich voortdurend. Er komen nieuwe onderzoeken bij, grotere groepen mensen worden gevolgd en onderzoekers krijgen steeds beter inzicht in de gevolgen van voedingsgewoontes op lange termijn. Een voedingsadvies is daarom geen vaststaand voorschrift voor altijd, maar een vertaling van de kennis die op dat moment beschikbaar is.
Hoe kun je zelf met een nieuw advies omgaan?
Wanneer een nieuw voedingsadvies irritatie oproept, kan het helpen om eerst te kijken waarom het advies wordt gegeven, voordat je kijkt naar wat je kan veranderen. Vraag jezelf bijvoorbeeld af: welk gezondheidsvoordeel probeert dit advies te bereiken? En hoe zou ik daar op mijn eigen manier iets mee kunnen doen? Je hoeft een advies namelijk niet perfect uit te voeren om er tóch voordeel van te hebben.
Conclusie
Weerstand tegen voedingsadvies betekent niet automatisch dat iemand ongezond wil leven. Het kan een normale reactie zijn op het gevoel dat onze vrijheid of vertrouwde gewoontes worden beperkt. Juist daarom maakt de manier waarop gezondheidsadvies wordt gegeven verschil. Minder nadruk op “je moet” en meer ruimte voor uitleg en eigen keuzes kan ervoor zorgen dat een boodschap beter wordt ontvangen. En voor jezelf geldt hetzelfde: voordat je een nieuw advies afwijst, kan het de moeite waard zijn om eerst te kijken waarom het er eigenlijk is.
Bron: academic.oup.com
